Ahmet Hamdi Tanpınar Kimdir?

Ahmet Hamdi Tanpınar 23 Haziran 1901'de İstanbul'da doğdu. Lise öğrenimini Antalya Lisesi'nde tamamladıktan sonra 1923 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni bitirdi. Sırasıyla, Erzurum, Konya ve Ankara’da liselerde ve yüksek okullarda çeşitli dersler okuttu. 1933’te İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nde estetik ve mitoloji dersleri verdi.1939 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde açılan Yeni Türk Edebiyatı kürsüsü profesörlüğüne atandı. 1942-1946 yılları arasında Maraş Milletvekili olarak görev yaptı. Bir süre Milli Eğitim müfettişi olararak çalıştıktan sonra, 1949’da Edebiyat Fakültesi’ne döndü. Ölümüne kadar üniversite hocalığını sürdürdü. 1953 yılının mart-kasım arasını ve 1959 haziran-1960 haziran arasını Avrupa’da geçirdi.
Gençlik yıllarında Yahya Kemal ve Ahmet Haşim'in talebesi ve dostu olmuş, Batı edebiyatından Paul Valéry ile Marcel Proust'u kendisine üstad olarak seçmiştir. Bu yazarlar edebiyatta güzellik ve mükemmeliyete ön planda yer verirler. Onlara göre edebiyat, tıpkı resim ve musiki gibi "güzel sanat"tır. Sadece, boya ve ses yerine, insanı ve hayatı anlatmada bu iki vasıtadan çok daha zengin olan “dil”i kullanır.

Tanpınar şiiri hayatının en büyük tutkusu haline getirmiş, fakat asıl kabiliyetini şiir estetiğine göre yazdığı mensur eserlerde göstermiştir. İlk şiiri 1920’de yayımlanır. Geniş okuyucu kitlesi onu daha çok lise kitaplarına ve antolojilere giren “Bursa'da Zaman” şiiri ile tanır. Altmış kadar şiirinden ancak otuz yedi tanesini, tek şiir kitabında yayımlamıştır: Şiirler, 1961. Şiirlerinde bir imaj ve müzik kaygısı taşıdığı, hikâye ve romanlarında da, başta zaman teması olmak üzere, psikolojik anları, bilinçaltını aradığı, yansıttığı görülür.

Hayatı boyunca sağlığından şikâyetçi olan Tanpınar, 23 Ocak 1962 günü geçirdiği kalp krizi sonucu ertesi sabah hayata veda etti. Rumeli Hisarı Kabristanı'nda, hocası ve dostu Yahya Kemal'in yanı başına defnedildi. Mezartaşı üzerinde çok bilinen şiirinin iki mısraı hakkedilmiştir:
Ne içindeyim zamanın / Ne de büsbütün dışında.

Tanpınar’ın Eserleri
 
Şiir
Şiirler, Yeditepe Yayınları, 1961.
 
Roman
Mahur Beste, (tefrika 1944), Yol Yayınları, 1975.
Huzur, (tefrika 1948) Remzi Kitabevi, 1949.
Sahnenin Dışındakiler, (tefrika 1950) Büyük Kitaplık, 1973.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü, (tefrika 1954) Remzi Kitabevi 1961.
Aydaki Kadın, Adam Yayınları, 1987. (haz. Güler Güven)
 
Hikâye
Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Ahmet Halit Kitabevi, 1943.
Yaz Yağmuru, Nakışlar Kitabevi, 1953.
 
Deneme
Beş Şehir, Ülkü Yayınları, 1946.
Yaşadığım Gibi, Türk Kültürü Enstitüsü Yayınları, 1970. (haz. Birol Emil)
 
Makale
Edebiyat Üzerine Makaleler, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1969. (haz. Zeynep Kerman)
Mücevherlerin Sırrı, Yapı Kredi Yayınları, 2002. (haz. İ. Dirin, T. Anar, Ş. Özdemir)
 
Araştırma – İnceleme
Namık Kemal Antolojisi, Ahmet Halit Kitabevi, 1942.
Tefik Fikret: Hayatı, Şahsiyeti, Şiirleri ve Eserlerinden Seçme Parçalar, Semih Lütfî Kitabevi 1937.
XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi,  İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını, 1949.
Yahya Kemal, Yahya Kemal’i Sevenler Cemiyeti, 1961.
 
Mektup
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Mektupları, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1974. (haz. Zeynep Kerman)
Tanpınar’dan Hasan Âli Yücel’e Mektuplar, Yapı Kredi Yayınları, 1997. (haz. Canan Yücel Eronat)
 
Günlük
Günlüklerin Işığında Tanpınar’la Başbaşa Dergâh Yayınları, 2007. (haz. İnci Enginün-Zeynep Kerman)
 
Senaryo
İki Ateş Arasında, İyi Şeyler Yayıncılık, 1998.
 
Ders Notları
Edebiyat Dersleri, Yapı Kredi Yayınları, 2002. (haz. Abdullah Uçman)
Tanpınar’dan Yeni Ders Notları, Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, 2004. (haz. Hayri Ataş)
 
 
Çeviri
Euripides, Alkestis, Maarif Vekâleti Yayınları, 1943.
Euripides, Medeia, Maarif Vekâleti Yayınları, 1943.
Euripides, Elektra, Maarif Vekâleti Yayınları, 1943.
Henri Lechat, Yunan Heykeli, Güzel Sanatlar Akademisi Neşriyatı, 1945. (Zühtü Müridoğlu ile)
 
Tanpınar Üzerine Yayımlanmış Kitaplar
 
Mehmet Kaplan, Tanpınar’ın Şiir Dünyası, Dergâh Yayınları, 1963.
 
Turan Alptekin, Ahmet Hamdi Tanpınar / Bir Kültür Bir İnsan, Nakışlar, 1975.
 
Sarah Moment Atiş, Semantic Structuring in the Modern Short Story – An Analysis of the Dreams of Abdullah Efendi and Other Short Stories by Ahmet Hamdi Tanpinar, Leiden 1983.
 
Cumbur, Müjgan (Haz.), Ölümünün 20. Yıldönümünde Prof. Ahmet Hamdi Tanpınar 1901-1962, Millî Kütüphane Müdürlüğü, 1982.
 
Oğuz Demiralp, Kutup Noktası / Ahmet Hamdi Tanpınar Üzerine Eleştirel Bir Deneme, Yapı Kredi Yayınları 1993.
 
Şerif Oktürk, Ahmet Hamdi Tanpınar / Hayatı-Kişiliği-Eserleri, Toker Yayınları, 1998.
 
Tahir Abacı, Yahya Kemal ve Ahmet Hamdi Tanpınar’da Müzik, Pan Yayınları, 2000.
 
Ümit Meriç Yazan -  Selma Ümit Karışman Ebediyetin Huzurunda Ahmet Hamdi Tanpınar, Ufuk Kitapları 2000.
 
Orhan Okay, Ahmet Hamdi Tanpınar, Şule Yayınları, 2000.
 
Abdullah Uçman – Handan İnci, (Haz.), Bir Gül Bu Karanlıklarda / Tanpınar Üzerine Yazılar, Kitabevi, 2001.
 
Erbay, Erdoğan, Doğumunun 100. Yılında Tanpınar’ın Huzurunda / Musikinin Büyülü
Dünyası, Erzurum 2001.
 
Ali İhsan Kolcu, Zamana Düşen Çığlık (Tanpınar’ın Şiirinin Epistemolojik Temelleri - Tanpınar’ın Şiir Estetiği), Akçağ 2002.
 
Zeki Gezer, Ahmet Hamdi Tanpınar/Hayatı-Sanatı-Eserlerinden Seçmeler, İstanbul 2002.
 
Uğurcan, Sema (Haz.), Doğumunun 100. Yılında Ahmet Hamdi Tanpınar, Kitabevi, 2003.
 
Durak, Mustafa, (Haz.), A. H. Tanpınar Şiiri ve 2002 Bursa Şiirleri, İstanbul 2003.
 
Cengizhan Orakçı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ankara 2003.
 
Ekrem Işın, A’dan Z’ye Ahmet Hamdi Tanpınar, (Kitap-lık dergisinin 65. sayısıyla birlikte armağan olarak verilmiştir), İstanbul 2003.
 
Halûk Sunat, Boşluğa Açılan Kapı / Ahmet Hamdi Tanpınar ve Yapıtlarına Psikanalitik Duyarlıklı Bir Bakış, Bağlam Yayınları, 2004.
 
Yunus Balcı, İki Bilim Adamının Hikâyesi: Ahmet Hamdi Tanpınar ve Oğuz Atay, Denizli 2004.
 
Yunus Balcı, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Şiirlerinde Trajik Durum, Denizli, 2004. (Tanpınar, Trajik bir Şair ve Şiir adıyla: 3F Yayınları, 2008).
 
Sevim Kantarcıoğlu, Yapıbozumcu ve Semiotik Yaklaşımlar Işığında Tanpınar Hikâyeleri, Akçağ, 2005.
 
Doğru, Yasin (Haz.), Tanpınar’ın Dünyasında Bursa/Taşlarda Gülen Rüya, (Ölümünün 44. yıldönümü anısına), Bursa Osmangazi Belediyesi Yayını İstanbul 2005.
 
Nesrin T. Karaca, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Musiki, Hece Yayınları, 2006.
 
Törenek, Mehmet, Başka Hayatlar Peşinde: Tanpınar’ın Romanları Üzerine Bir İnceleme, Erzurum 2006.
 
Çeri, Bahriye, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Eski Türk Edebiyatımız Hakkındaki Görüşleri-Değişme, Gelişmeler, Paris 2007.
 
Bayramoğlu, Zeynep, Huzursuz Huzur ve Tekinsiz Saatler / Tanpınar Üzerine Tezler, Yapı Kredi Yayınları, 2007.
 
Nermin Yazıcı, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Hikâyelerinde Anlatıcı ve Kahramanlar, Berikan Yayınları, Ankara 2009.
 
Mehmet Erdoğan , Bir Eleştirmen Olarak Ahmet Hamdi Tanpınar, Dergâh Yayınları, 2009.
 
Orhan Okay, Bir Hülya Adamının Romanı, Dergâh Yayınları, 2010.
 
Mehmet Aydın, Kayıp Zamanın İzinde Ahmet Hamdi Tanpınar, Doğu-Batı Yayınları, 2010.
 
A. H. Tanpınar’dan Seçmeler:
Ahmet Hamdi Tanpınar’dan Düşünceler-Görüşler-Özdeyişler, Yörük Matbaası, 1977. (haz. Şerif Oktürk)
Ahmet Hamdi Tanpınar - Seçmeler, Yapı Kredi Yayınları, 1992. (haz. Enis Batur)
 
A. H. Tanpınar İçin Özel Sayı:
“Ahmet Hamdi Tanpınar”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, sayı 12, 1963.
“Vesikalık: Ahmet Hamdi Tanpınar”, Kitap-lık, sayı 40, Mart-Nisan 2000.
“Ahmet Hamdi Tanpınar”, Hece, sayı 61, Ocak 2002.
“Ahmet Hamdi Tanpınar”, Toplum ve Bilim, sayı 20, Ağustos 2006.

deneme